• Stwórz swoja własną, wirtualną kartę ciąży! Analiza cyklu, badania, testy - wszystko w jednym miejscu!
  • Zapraszamy do galerii testów ciążowych i owulacyjnych. Porównaj swój wynik testu !!!

strona główna / baza wiedzy

słownik A-Z




A

Amniopunkcja - polega na pobraniu próbki płynu owodniowego i poddania analizie laboratoryjnej w celu zdiagnozowania wad genetycznych, jakimi obarczony może być płód, obarczona ryzykiem poronienia (średnio u 1 na 200 badanych kobiet). Wykonuje je się tylko ciężarnym z ryzykiem wystąpienia schorzeń genetycznych. Badanie zlecane jak kolejne w diagnozowaniu wad, po USG i testach genetycznych z krwi.
Apgar skala - opracowana w 1953 roku przez dr Virginę Agar, służy do oceny stanu noworodka po urodzeniu w 2 minutowych odstępach czasu( 1-3-5min), czasem ocena następuje również w 10min. Pod uwagę brane jest praca serca, płuc, zabarwienie skóry, dojrzałość ośrodkowego układu nerwowego, czyli napięcie mięśni i odruchy. Za każdą oceniana czynność noworodek może otrzymać 0, 1 lub 2 punkty. Ocena skalą Agar jest subiektywna i nie jest 100% wyznacznikiem dobrostanu dziecka.
Aborcja - zamierzone i przedwczesne zakończenie w wyniku interwencji zewnętrznej, np. działań lekarskich. Przeważnie w efekcie dochodzi do śmierci zarodka lub płodu. Kwestia aborcji jest regulowana prawnie. Istnieją dwie formy wykonywania aborcji-farmakologiczna oraz chirurgiczna.

B

Bezpłodność - trwała niemożność posiadania potomstwa, np. z powodu braku wewnętrznych narządów rozrodczych.

C

Cytologia - badanie powinno być rutynowo wykonywane u każdej kobiety, po inicjacji seksualnej: początkowo raz w roku przez pierwsze 3-4 lata, a następnie powtarzane nie rzadziej, niż co 3 lata. Cytologię należy wykonać co najmniej 2 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż dwa dni przed rozpoczęciem miesiączki. Badanie polega na pobraniu nabłonka z tarczy i kanału szyjki macicy, wykonuje się je specjalną szczoteczką.
Cysta - inaczej torbiel, najczęściej pojawia się na jajniku i może stwarzać poważne zagrożenie dla zdrowia kobiety, choroba ta polega na występowaniu wypełnionej płynem komory w obrębie jajnika. Rozróżniamy trzy rodzaje torbieli na jajniku: torbiel surowicza (prosta), torbiel skórzasta (dermatoidalna) oraz endometrialna (czekoladowa). Ta ostatnia powstaje podczas endometriozy.
Ciałko żółte - przekształcony pęcherzyk jajnikowy, który funkcjonuje jako gruczoł, powstaje w jajniku podczas cyklu płciowego z pękniętego pęcherzyka Graafa (jajeczkowanie). Wytwarza progesteron, umożliwiający zagnieżdżenie się zarodka w macicy i utrzymanie ciąży.
Cukrzyca ciążowa - zaburzenie tolerancji węglowodanów powodujące zwiększenie stężenia glukozy we krwi, które po raz pierwszy zostało rozpoznane w ciąży. Typowa cukrzyca jest zwykle rozpoznawana między 24. a 28. tygodniem ciąży, do czego służy test OGTT. Stwierdzenie glikemi powyżej normy we wcześniejszych tygodniach ciąży może wskazywać na cukrzycę typu 2 nierozpoznaną przed ciążą lub cukrzycę typu 1, która rozwija się podczas ciąży.
Cholestaza ciążowa - dotyczy około 4% przyszłych mam w Polsce. Cholestaza to inaczej zastój żółci, oznacza to zarówno utrudnienie wydzielania żółci do kanalika żółciowego, jak i nagromadzenie żółci w hepatocytach – komórkach wątroby. U ciężarnych występuje cholestaza wewnątrzwątrobowa (WWC), powstała na skutek zaburzenia wydalania żółci na poziomie hepatocytów. Pojawia się na skutek nadwrażliwości na wzrost hormonów płciowych, zwłaszcza estrogenów i progesteronu. Występuje około 30. Tygodnia ciąży, objawy choroby nasilają się najczęściej właśnie w tym okresie należą do nich: intensywny świąd skóry, obejmujący najpierw stopy i dłonie, żółtaczka, występująca w okresie 1-4 tygodni od ustąpienia swędzenia ciała, mdłości, wymioty, utrata apetytu, powiększona wątroba.
Cytomegalia - choroba wirusowa, wirus cytomegalii (CMV) jest bardzo powszechny, przenosi się przez bliski kontakt, oraz ślinę, krew i inne wydzieliny ustrojowe. Przebywanie w miejscach dużych skupisk ludzkich dla około 50% populacji oznacza zakażenie cytomegalią. Zakażenie pierwotne cytomegalią u zdrowych dorosłych i kobiet w ciąży nie wywołuje żadnych objawów. Zakażenie płodu cytomegalią następuje poprzez przenikanie wirusa przez łożysko. Zakażenia wrodzone występuje w 30 – 40% pierwotnych infekcji u ciężarnych. Około 1% noworodków rodzi się z cytomegalią wrodzoną. Zespół wrodzonej cytomegalii występuje u 10% noworodków rodzących się z cytomegalią wrodzoną.
Chlamydia - zakażenia Chlamydia trachomatis są częstą przyczyną stanów zapalnych narządu rodnego, co w konsekwencji może prowadzić do bezpłodności lub powikłań ciąży.
Cykl płciowy - zespół zjawisk cyklicznie powtarzających się w organizmie kobiety i związanych z rozrodem, powtarza się z charakterystyczną regularnością w ciągu całego okresu aktywności rozrodczej a zanika okresowo w czasie ciąży i laktacji. Cykl płciowy ma za zadanie wytwarzanie komórek jajowych zdolnych do zapłodnienia i stworzeniu optymalnych warunków do implantacji zapłodnionego jaja a następnie rozwoju zarodka. Podzielony jest na cztery fazy.

D

Doula - dula - w języku greckim oznaczała służącą, to wykształcona i doświadczona również w swoim macierzyństwie kobieta zapewniająca ciągłe nie medyczne, fizyczne, emocjonalne i informacyjne wsparcie dla matki i rodziny na czas ciąży, porodu i po porodzie.
Dysplazja stawów biodrowych - dotyczy najczęściej spłycenia panewki stawu, co może dać niestabilność stawu Nierozpoznana i nie leczona w porę dysplazja stawu biodrowego daje ograniczenie ruchomości stawu i utykanie. Dysplazja rozwija się najczęściej w życiu płodowym, w czasie ciąży, przy nieprawidłowym położeniu płodu, a także w czasie porodu np. miednicowego. Do rozwoju dysplazji a nawet decentracji (zwichnięcia) stawów może doprowadzićtakże nieprawidłowa pielęgnacja niemowlęcia: zawijanie kończyn dolnych u noworodków i niemowląt w wyproście a nie w pozycji „żabki”, układanie dzieci tylko na boku, unoszenie za nóżki w czasie przewijania.

E

Emolienty - środki, które powodują że skóra nie traci swojej naturalnej wilgoci poprzez odtwarzanie płaszcza lipidowego na powierzchni naskórka. Pomaga to zatrzymać naturalną wodę we wnętrzu skóry, chroni naskórek przed wnikaniem niepożądanych substancji z zewnątrz, oraz poprawia funkcjonowanie naskórka i umożliwia jego regenerację dzięki czemu zaczyna on z powrotem prawidłowo produkować substancje tworzące naturalny płaszcz lipidowy.
Endometrioza - polega na rozrastaniu się komórek endometrium poza jamą macicy, krew nie ma odpowiedniego odpływu i gromadzi się tworząc skrzepy, dochodzi do powstawania różnego rodzaju torbieli oraz przewlekłego stanu zapalnego. Zmiany endometrialne z każdym cyklem powiększają się jak również mogą powstawać w innych miejscach, powodując coraz bardziej nasilające się objawy choroby. W przypadku cyklicznego rozrostu i wtórnego złuszczania się błony śluzowej macicy w nieprawidłowym miejscu, objawy te prowadzą do powstawania mocnego, dokuczliwego bólu, jak również mogą powodować niepłodność. Szacuje się, że u co drugiej niepłodnej kobiety przyczyną jest endometrioza.
Estrogeny - grupa hormonów steroidowych odpowiedzialnych za prawidłowy rozwój narządów płciowy występują zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, mają bezpośredni wpływ na samopoczucie. Odpowiadają przede wszystkim za prawidłowy cykl miesiączkowy. Pobudzają hormon luteinizujący, aktywujący owulację i powstawanie ciałka żółtego. Hormony te, choć uważane za typowo kobiece, niezbędne są również mężczyznom. Zbyt mała produkcja estrogenów przez jądra bardzo często prowadzi do bezpłodności.
Estradiol - żeński hormon płciowy z grupy estrogenów. Reguluje: popęd seksualny, rozwój cech płciowych kobiety, funkcjonowanie gruczołów mlecznych, produkcję śluzu przez gruczoły macicy oraz na przemianę materii. Wydzielany przez jajniki, korę nadnerczy i łożysko. Poziom estradiolu waha się w zależności od dnia cyklu menstruacyjnego, stąd też badanie jego stężenia wykonuje się w celu oceny przebiegu owulacji i diagnostyki zaburzeń miesiączkowania.

F

Fazy cyklu - cztery etapy fizjologicznych przemian podbudowanych czynnością hormonalna przysadki mózgowej i jajników:
  • I krwawienie – zaczyna się pierwszego dnia miesiączki, tym czasie przysadka mózgowa wydziela hormon stymulujący pęcherzyki jajnikowe do wzrostu, tzw. FSH (folikulostymulinę).
  • II przedowulacyjna (folikularna) - rozpoczyna się wraz z końcem krwawienia i trwa do owulacji. Za jej prawidłowy przebieg odpowiada FSH, który jest odpowiedzialny za jajeczkowanie. W tej fazie dochodzi do intensywnego rozrostu błony śluzowej macicy, za co odpowiedzialny jest estradiolu (z grupy estrogenów). Jego zwiększona podaż ma wpływ na wytwarzanie śluzu przez szyjkę macicy, a także na przysadkę mózgową, która wydziela hormon luteinizujący. Właśnie on wraz z folikulostymuliną jest odpowiedzialny z dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie komórki jajowej.
  • III owulacja (jajeczkowanie) - trwa 24 godziny i obejmuje czas życia komórki jajowej od jej uwolnienia do obumarcia/zapłodnienia. Estradiol produkowany przez jajniki pobudza szyjkę macicy do wydzielania przejrzystego i gęstego śluzu, który odżywia plemniki i ułatwia im pokonanie drogi z przedsionka pochwy do jajowodu, wychwytując te, które są niepełnowartościowe.
  • IV poowulacyjna (lutealna) - trwa od owulacji do wystąpienia krwawienia rozpoczynającego kolejny cykl miesiączkowy. Gruczoły śluzowe pod wpływem estrogenów i progesteronu produkowanego przez ciałko żółte zaczynają wydzielać wzmożoną ilość przejrzystego płynu bogatego w składniki odżywcze. Progesteron wpływa także na zmianę charakteru śluzu szyjkowego i podnosi temperaturę ciała. Jeśli nie doszło do zapłodnienia, ciałko żółte zanika, a wraz z nim gwałtownie spada stężenie hormonów, rozpoczynając obumieranie śluzówki.
FSH - hormon folikulotropowy wydzielany przez przedni płat przysadki mózgowej, pobudza wzrost i dojrzewanie pęcherzyków zawierających komórki jajowe, u mężczyzn odpowiada za wytwarzanie dojrzałego nasienia.

G

Gonadotropina kosmówkowa - wytwarzana przez łożysko i przez zapłodnioną komórkę jajową, po implantacji w macicy, stymuluje wytwarzania progesteronu przez ciałko żółte w jajniku. Stężenie HCG wzrasta w trakcie ciąży, a w moczu można go wykryć już po 7 dniach po zapłodnieniu. Podwyższony poziom HCG u kobiety ciężarnej może także sugerować ciążę pozamaciczna, poronienie, niewydolność łożyska lub po śmierci płodu. U mężczyzn i nie ciężarnych kobiet może wskazywać na istnienie zmian nowotworowych.

H

Histeroskopia - polega na oglądaniu wnętrza macicy w powiększeniu przy pomocy specjalnego przyrządu optycznego wprowadzonego jest przez pochwę do szyjki macicy, a następnie do jamy macicy, przy pomocy dodatkowych instrumentów wprowadzonych przez histeroskop do jamy macicy można pobierać wycinki śluzówki do badania histopatologicznego oraz wykonywać niektóre zabiegi lecznicze np. usunięciem zrostów wewnątrzmacicznych lub polipów.
Hashimoto - najczęstsza przyczyna zapalenia tarczycy i jedna z najczęstszych przyczyn wola, czyli powiększenia gruczołu tarczowego, należy ona do obszernej grupy schorzeń autoimmunologicznymi, prowadzi do niedoczynności tarczyc. Choroba Hashimoto jest inaczej nazywana przewlekłym limfocytarnym zapaleniem tarczycy.
HTZ - hormonalna terapia zastępcza polega na podawaniu odpowiednich dawek hormonów (estrogeny i progesteron), tak, aby zrównoważyć ich ilość w organizmie kobiety. Hormony mogą być podawane w zróżnicowanych dawkach oraz formach (tabletek, plastrów, globulek, wkładek dopochwowych, żeli, maści).
HPV wirus - wirus brodawczaka ludzkiego, istnieje ponad 100 typów wirusa HPV, z których większość jest relatywnie nieszkodliwa, a zakażenie przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie, 30 typów wirusa HPV jest odpowiedzialnych za infekcje narządów moczowo-płciowych kobiet i mężczyzn. Najgroźniejsze są typy HPV 16, 18, 31 i 45 i mogą prowadzić do rozwoju raka szyjki macicy lub innych nowotworów narządów moczowo-płciowych. Zarówno wirusy HPV wysokiego i niskiego ryzyka mogą powodować nieprawidłowe wyniki badania cytologicznego. W chwili obecnej nie ma na rynku leków anty-wirusowych do leczenia zakażenia wirusami HPV. Dostępne jest szczepionka dla dziewcząt chroniąca prze skutkami zakażenia wirusem.

I

Imersja wodna - naturalna metoda łagodzenia bólu porodowego, wskazana dla kobiet mających bolesne i nieefektywne skurcze. Może być prowadzona przy użyciu prysznica, który dodatkowo pozwala na masaż lub w basenie. Imersja wodna nie ma na celu urodzenia dziecka do wody, jednak jeśli tak się stanie jest one podtrzymywane przez położną by mogło unosić się na wodzie a później przecinana jest pępowina. Nie każda kobieta może jednak rodzić w immersji wodnej. Dziecko musi być ułożone główką do dołu, a mama musi być zdrowa.
Inseminacja - polega na podawaniu do jamy macicy pobranych wcześniej, starannie wyselekcjonowanych i właściwie przygotowanych plemników. Ich wprowadzenie do jamy macicy odbywa się za pośrednictwem cienkiego cewnika.
In vitro - zapłodnienie pozaustrojowe jest techniką wspomaganego rozrodu i objawową metodą leczenia niepłodności. Zapłodnienie in vitro odbywa się zatem poza ciałem kobiety na plastikowych szalkach, polega na pobraniu i połączeniu gamet męskich i żeńskich a kiedy zapłodniona komórka zaczyna się dzielić, zarodek przenoszony zostaje do organizmu matki. Powodzenie in vitro szacuje się na 20–30% w zależności od wieku matki.
Inkubator - urządzenie stwarzające wcześniakom kontrolowane warunki zewnętrzne w celu podtrzymania procesów życiowych. Gwarantują odpowiednią temperaturę, wilgotność, płyny i pokarm (za pośrednictwem dożylnego cewnika lub sondy nanogastrycznej). Również w nomenklaturze technik wspomaganego rozrodu istnieje pojęcie inkubatora, stwarza on środowisko ułatwiające zapłodnienie się komórek a następnie podział i kształtowanie zarodka.

J

Jajniki - gruczoł płciowy żeński wytwarzający komórki jajowe. Spełnia dwie zasadnicze role: rozrodczą, polegającą na wydalaniu zdolnej do zapłodnienia komórki jajowej, oraz wewnątrzwydzielniczą, która polega na wydzielaniu przez nie estrogenów, progesteronu i androgenów. Hormony jajników mają wpływ na wykształcenie się organu rodnego i drugorzędnych cech płciowych (sutki), na przemianę materii i układ nerwowy współczulny. Funkcja hormonalna jajników rozpoczyna się z chwilą osiągnięcia dojrzałości płciowej, wygasa w okresie klimakterium.
Jajowody podwiązanie - chirurgiczna sterylizacja, której celem jest zablokowanie jajowodów i dzięki temu uniemożliwienie plemnikom dotarcie do komórki jajowej i jej zapłodnienie. Po operacji jajniki funkcjonują prawidłowo, tzn. uwalniają komórkę jajową, która nie ma jednak możliwości dotarcia do światła macicy. Decydując się na taką metodę antykoncepcji należy pamiętać, że jest nieodwracalna.

K

Kolposkopia - polega na oglądaniu powierzchni szyjki macicy, dolnej części jej kanału oraz pochwy i sromu przy pomocy urządzenia optycznego - kolposkopu. Oceniana jest struktura przestrzenna nabłonka, barwa, układ i przejrzystość oraz rysunek naczyń krwionośnych. Może także służyć pobraniu wycinka celowanego, określeniu zakresu zabiegu na szyjce macicy, pochwie i sromie przed operacją oraz ocenie powodzenia interwencji elektrochirurgicznej lub chirurgicznej.
KTG - kardiotokografia, to badanie, podczas którego rejestrowana jest praca serca płodu i równocześnie skurcze macicy. Dzięki temu sprawdza się wydolność łożyska i stan płodu. Badanie KTG w fizjologicznej ciąży zleca się zwykle od 34 tygodnia ciąży.
Kolka - napadowy i niedający się ukoić płacz niemowlęcia, któremu towarzysz prężenie ciała i podkurczanie nóżek a brzuch dziecka może być powiększony i twardy. Atak kolki pojawia się nagle i może trwać od kilku minut do kilku godzin, pojawia się ok. 3 tygodnia życia dziecka i trwa przez ok. 3 miesiące. Zazwyczaj występuje w godzinach popołudniowych i wieczornych. Najintensywniejsze napady kolki przypadają pomiędzy 6 a 8 tygodniem życia.
Krążek wewnątrzpochwowy antykoncepcyjny - wykonany jest z miękkiego i bardzo elastycznego tworzywa sztucznego. Ma postać pierścienia, który należy umieścić w pochwie, wydziela stałą dawkę hormonów, które przedostają się bezpośrednio do krwiobiegu. Działa podobnie do pigułki antykoncepcyjnej. Umieszcza się go na 21 dni, po tym czasie usuwa by mogło wystąpić krwawienie i ponownie umieszcza się nowy krążek.
Kwas foliowy - nazywany również folacyną, jest organicznym związkiem zaliczanym do witamin z grupy B. Związki kwasu foliowego znajdują się w naturze, zwłaszcza w warzywach liściastych oraz w drożdżach. W organizmie ludzkim kwas foliowy występuje między innymi w wątrobie, jest niezbędny do przeprowadzania wielu procesów metabolicznych. Odpowiada za regulowanie i tworzenie czerwonych krwinek. Znajduje się w szpinaku, sałacie, kapuście, szparagach oraz brukselce. Dostarczanie kwasu foliowego do organizmu pozwala na wspomaganie funkcjonowania układu pokarmowego oraz nerwowego. Zalecany, jako suplement diety w czasie ciąży oraz na 3 miesiące przed planowaną ciążą.

L

Listerioza - rzadka choroba zakaźna spowodowana bakterią Listeria monocytogenes, choroba odzwierzęca. Atakuje ludzi z osłabioną odpornością: chorzy na nowotwory, ciężarne, noworodki. Listeriozą można się zarazić spożywając zakażone bakterią produkty: niepasteryzowane mleko, drób, surowe warzywa, surowe i wędzone ryby, pasztety, surówki, lody oraz sery.
LH - hormon luteinizujący, lutropina. Wydzielany jest przez komórki przedniego płata przysadki mózgowej, pobudza wytwarzanie hormonów w gruczołach płciowych, powoduje przedowulacyjny wzrost pęcherzyka Graafa i owulację oraz przekształcenie pęcherzyka Graffa w ciałko żółte. Pobudza też sekrecję progesteronu i estrogenów. U mężczyzn stymuluje produkcje androgenów.

Ł

Łyżeczkowanie - trwa zaledwie kilka minut, przeprowadza się je zawsze w znieczuleniu ogólnym. Służy pobraniu materiału do badania, jako leczenie objawowe w endometriozie. Stosuje się je także po poronieniach a także w celu usunięcia polipów i zmian patologicznych w błonie śluzowej macicy.
Łożysko - przejściowy narząd łączący zarodek ze ścianą macicy matki. Powstaje z krzewiastej części kosmówki otaczającej jajo płodowe, ok. 16-18 tygodnia ciąży kosmówka przekształca się w łożysko, które rozwija się dalej aż do 36 tygodnia ciąży. Umiejscowienie łożyska zależy od implantacji jaja płodowego w jamie macicy. Dojrzałe łożysko przypomina płaski, okrągły lub owalny, czasem nieregularnego kształtu placek o wymiarach ok. 15 x 20 cm, grubości 1,5-3 cm, masy ok. 500 g. Wyróżnić można w łożysku część płodową, zwróconą w stronę płodu, i część matczyną, przylegającą do ściany macicy. Po stronie płodowej znajduje się przyczep sznura pępowinowego Powierzchnię maciczną łożyska stanowi tzw. płyta podstawowa, ściśle zespolona ze ścianą macicy. Łożysko służy wymianie między matką a płodem substancji odżywczych oraz tlenu. Łożysko jest również gruczołem dokrewnym wytwarzającym gonadotropinę, laktogen łożyskowy, estrogeny i progesteron.

M

Mammografia - radiologiczna metoda badania piersi, wykonywana specjalnym aparatem, wytwarzającym promieniowanie „miękkie” i przy użyciu czułych błon rentgenowskich. Najlepsza metoda wykrywania zmian zwłaszcza przy dużych piersiach. W trakcie badania każda z piersi umieszczana jest na małej podstawce i dociskana plastikową płytką od góry oraz z boku, co pozwala uzyskać po dwa obrazy dla każdego sutka, co pozwala na rozpoznanie nieprawidłowości, związanych z budową sutków, obecnością guzów, w tym przede wszystkim raka. Rutynowo badane powinno być wykonywane począwszy od 35 roku życia co 2 lata, a powyżej 50 roku życia - raz w rok.
Menopauza - (klimakterium, przekwitanie) to ostatnia miesiączka w życiu każdej kobiety. Datę rozpoczęcia przekwitania ustala się po dwunastu miesiącach, w ciągu których nie wystąpi już żadne krwawienie. Wówczas płodność kobiety całkowicie ustaje.

N

Nadciśnienie Indukowane Ciążą - (PIH) częste zaburzeniem ciążowe, występuje u  6-8 proc. kobiet, wywołane przez zmiany w okresie ciąży, ustępuje po jej zakończeniu. Za stan nieprawidłowy uznawane jest ciśnienie tętnicze powyżej 140/90 mmHg. Bardzo poważne jest nadciśnienie powyżej 160/110 mmHg. Wymaga ono jak najszybszej interwencji lekarskiej.
W wyniku nadciśnienia u płodu może pojawić się niedotlenienie wewnątrzmaciczne, przedwczesne odklejenie się łożyska i przedwczesny poród, hipotrofia, poronienie. Diagnozowane około 22 tyg.ciązy, nie występujące przed ciążą.
Nadżerka - zmiana chorobowa części pochwowej szyjki macicy, która polega na ubytku tkanki nabłonkowej i swym wyglądem przypomina plamę o intensywnym, czerwonym kolorze. Sama w sobie nie jest groźną przypadłością, jednak jej nieleczenie może nieść za sobą poważne konsekwencje, takie jak wystąpienie raka szyjki macicy. Leczenie jest stosunkowo proste zwłaszcza przy wczesnym wykryciu, dlatego istotne jest odbywanie regularnych wizyt u ginekologa.
Nawał pokarmu - pojawia się w 2.-6. dobie po porodzie i jest naturalnym zjawiskiem zwiększenia ilości pokarmu w efekcie gwałtownego wzrostu poziomu hormonów, odpowiedzialnych za uruchomienie mechanizmów sterujących laktacją. Jest też odpowiedzią gruczołów mlecznych na częste przystawianie maluszka do piersi. Zaniedbując lub niewłaściwie postępując podczas nawału pokarmu, możemy łatwo doprowadzić do zapalenia piersi, które wymaga interwencji lekarza i antybiotykoterapii.
Niepłodność - niemożność zajścia w ciążę po 12 miesiącach regularnego współżycia bez stosowania metod zapobiegania ciąży, u kobiety powyżej 35 r.ż rozpoznaje się niepłodność już po 6 m-cach prób. Uznano niepłodność za chorobę społeczną. Istnieją dwa rodzaje niepłodności: pierwotna - diagnozowana jest u kobiety, która nigdy przedtem nie była w ciąży; wtórną - rozpoznaje się jeśli wcześniej kobieta rodziła lub była w ciąży.
NPR - Naturalne planowanie rodziny to sposób praktykowania rodzicielstwa, na który składają się dwa elementy: systematyczna obserwacja objawów płodności i ich interpretacja oraz dostosowanie współżycia do tak rozpoznanego rytmu płodności. Metody naturalnego planowania rodziny w żadnym wypadku nie można zakwalifikować, jako antykoncepcyjne, bowiem na żadnym etapie nie ingerują one w naturalny rytm płodności ani też nie stawiają barier normalnym procesom związanym z rozmnażaniem.

O

Odpieluszkowe zapalenie skóry - jest jedną z najczęstszych chorób skóry wieku dziecięcego. Okolica krocza, gdzie skóra jest cienka i bardzo delikatna, narażona jest na drażniące działanie moczu i kału co uszkadza płaszcz tłuszczowy skóry, bariery naskórka i zaburza pH. Inne czynniki, które mogą wywołać pieluszkowe zapalenie skóry, to drażniące działanie środków piorących w źle wypłukanych pieluszkach, nieprawidłowo dobrane kosmetyki do pielęgnacji tej okolicy, biegunka, nieodpowiednia dieta, antybiotykoterapia. Objawy choroby rozwijają się dokładnie w miejscu przylegania pieluszki. Początkowo występuje zaczerwienienie, następnie pojawiają się rumieniowe grudki. Rzadziej mogą tworzyć się bolesne nadżerki. W przypadku nasilonych i rozległych zmian warto zasięgnąć porady specjalisty.
OGTT - (ang. Oral Glucose Tolerance Test) badanie polegające na podaniu pacjentowi glukozy i monitorowaniu reakcji organizmu na nią (wydzielenia insuliny, szybkości regulacji poziomu cukru we krwi) i zapisywaniu wyników w formie wykresu – krzywej cukrowej. Wykonywane w celu ustalenia rozpoznania cukrzycy przy niejednoznacznych wynikach, przy prawidłowych wartościach glikemi na czczo, a współistnieniu innych czynników zespołu metabolicznego, diagnostyki cukrzycy u kobiet w ciąży, w badaniach epidemiologicznych.
Owulacja - (jajeczkowanie) w jej trakcie dochodzi do uwolnienia z jajników komórki jajowej. Zachodzi wyłącznie w organizmie kobiety. W trakcie owulacji dochodzi do pęknięcia pęcherzyków Graafa, a do jajowodów lub do jamy ciała jest uwalniana komórka jajowa. Zdolność komórki jajowej do zapłodnienia utrzymuje się tylko przez 24 godziny.

P

PAPP-A test - wykonywany pomiędzy 10 a 14 tygodniem ciąży, jako badanie przesiewowe głównie w kierunku zespołu Downa, zespołu Edwardsa i zespołu Patau u płodu. Składa się z oceny biochemicznych parametrów krwi matki i parametrów ultrasonograficznych płodu. Na podstawie wyniku wyodrębniona zostaje grupa kobiet ciężarnych, u których ryzyko zespołu Downa u płodu jest podwyższone, i tym kobietom proponowany jest inwazyjny test diagnostyczny. Aktualnie test PAPP-A jest badaniem o najwyższej czułości wykrywania zespołu Downa.
Przepływy - ocena przepływu krwi w krążeniu maciczno-łożyskowo-płodowym jest podstawowym elementem diagnostyki ultrasonograficznej i jest dodatkowym elementem monitorowania dobrostanu płodu. Nieprawidłowy przepływ krwi w badaniu dopplerowskim jest bardzo ważnym sygnałem do intensywnego monitorowania płodu i przebiegu ciąży aż do rozwiązania.
Piersi badanie - obecnie zachęca się kobiety do lepszego poznania, jak wyglądają ich piersi i jakie są w dotyku po to, by łatwiej było dostrzec jakiekolwiek podejrzenie zmiany. Wytyczne dotyczące kontroli piersi: zapoznać się z prawidłowym wyglądem własnych piersi, wiedzieć na jakie zmiany uważać, regularne przeprowadzać samobadania, wszelkie zmiany niezwłocznie należy zgłaszać lekarzowi, odbywać okresowe badania piersi przy badaniu ginekologicznym.

Pięć kroków:
  • 1. Rozbierz się i stań przed lustrem z rękami opuszczonymi wzdłuż tułowia. Przyjrzyj się swoim piersiom pod kątem marszczenia się, wgłębienia skóry albo zmiany wielkości, kształtu lub symetrii.
  • 2. Poszukaj tych samych objawów z rękami wzniesionymi nad głowę.
  • 3. Zbadaj swoje piersi pod kątem obecności guzków lub zgrubień tkanki.
  • 4. Sprawdź, czy brodawki nie są wciągnięte i czy nie ma na nich wydzieliny.
  • 5. Zbadaj doły pachowe pod kątem guzków i zgrubienia tkanki.
Prolaktyna - (hormon laktogenny, PRL) hormon peptydowy. Jej zadanie to pobudzanie wzrostu gruczołów sutkowych w trakcie ciąży oraz na wywoływaniu laktacji. Najbardziej intensywne wydzielanie tego hormonu następuje wówczas, gdy kobieta znajduje się w ciąży oraz karmi piersią. Prolaktyna wydzielana jest jednak w dużych ilościach również po zwiększonym wysiłku, niewielkich zabiegach chirurgicznych, spożytych posiłkach oraz po seksie. Nadmiar powoduje problemy z zajściem w ciążę, a niekiedy również niepłodność.
Progesteron - (luteina) najważniejszy żeński hormon płciowy. Odpowiada za możliwość zajścia w ciążę oraz za prawidłowy rozwój płodu. Zaburzenia w wytwarzaniu progesteronu przez organizm kobiety mogą być przyczyną niepłodności lub innych problemów kobiecych.
Prezerwatywa - najpopularniejszy i najczęściej stosowany środkiem antykoncepcyjnym. Nie ingeruje w organizm, jest prosta w obsłudze i tania. Chroni przed chorobami wenerycznymi.
Plastry antykoncepcyjne - hormonalny środek antykoncepcyjny uwalniający stałe dawki estrogenu i progestagenu podawany przezskórnie. Opakowanie na cykl zawiera 3 plastry. Każdy nosi się przez tydzień, po czym następuje tygodniowa przerwa bez plastra, wywołująca krwawienie z odstawienia.
Przydatki - wspólna nazwa jajników, jajowodów i więzadeł macicy. Organy te leżą tuż przy sobie, toteż w stanach zapalnych zazwyczaj razem są objęte chorobą.
Poronienie - zbyt wcześnie zakończona ciąża, w wyniku czego następuje wydalenie jaja płodowego z jamy macicy. Granica między porodem a poronieniem jest umowna. Większość źródeł nazywa poronieniem zakończenie ciąży przed 22 tygodniem.
Pozycje wertykalne - pozycje w czasie parcia, które umożliwiają jak najłatwiejsze urodzenie dziecka. Kobiety instynktownie układają się w wygodnej dla siebie pozycji w czasie skurczy i tak samo powinny mieć możliwość zrobić w trakcie rodzenia. Pozycje wertykalne pionizują kobietę, przez co łatwiej urodzić się dziecku, wykorzystywana jest w tym momencie grawitacja a także ciężkość główki dziecka.

R

Rozstępy - wrzecionowate pasma w kolorze czerwonym lub białym, to efekt naciągnięcia skóry ponad granice jej wytrzymałości. Powstają najczęściej w okresie dorastania, kiedy to ciało rośnie bardzo intensywnie, w czasie ciąży lub przez tycie albo zbyt intensywny rozrost mięśni.
Rumień Toksyczny Noworodka - pojawia się zazwyczaj w 2-3 dni po urodzeniu , na skórze twarzy i tułowia powstają plamy rumieniowe i zaczerwienienia a po kilku godzinach w ich obrębie tworzą się drobne krostki. Przyczyna nie jest dokładnie poznana. Zaburzenie nie stanowi zagrożenia dla dziecka, ustępuje samoistnie w ciągu 5-7 dni, ale może nawracać jeszcze przez kilka tygodni. Konieczna jest prawidłowa pielęgnacja skóry.
Rzucawka - charakteryzuje się pojawianiem napadów drgawkowych epilepsjopodobnych, dotyka kobiet w ostatniej fazie ciąży, w czasie porodu lub zaraz po porodzie i stanowi zaostrzenie zatrucia ciążowego. Występuje z częstością ok. 1 na każde 5000 porodów, przyczyna rzucawki ciążowej jest nieznana.

S

Szczepienia kobiety - umowny wykaz szczepień ochronnych dla kobiet planujących ciążę obejmuje szczepienia przeciwko zapaleniu wątroby typ A i B, tężcowi oraz wirusowi HPV. Wskazane są także szczepienia, na które kobiety nie nabyły odporności w dzieciństwie, należą do nich: szczepienie na odrę, świnkę, różyczkę i ospę wietrzną.
Szczepienia w pierwszym - roku życia – dla dzieci przewidziany jest szereg szczepień, które mogą być wykonane standardowymi szczepionkami lub skojarzonymi. Zakres obejmuje: WZW B, gruźlicę, błonicę - tężec - krztusiec (DTP), polio, odrę, świnkę, różyczkę. Szczepienia DTP, polio i WZW B powtarza się cyklicznie.
Spirala antykoncepcyjna - (wkładka wewnątrzmaciczna) dosyć popularną metodą antykoncepcji, jest wykonywana z plastiku i dodatku metalu, którym najczęściej jest miedź. Bardziej skuteczne spirale antykoncepcyjne zawierają również hormony. Ma kształt litery T i może być zakładana wyłącznie przez lekarza. Działanie opiera się głównie na zmianie śluzu szyjkowego i niedopuszczeniu plemników do macicy poprzez wywołanie jałowego odczynu zapalnego w jamie macicy.
Stosunek przerywany - polega na wycofaniu członka z pochwy chwilę przed wytryskiem, co uniemożliwia to dostanie się plemników do narządów rodnych kobiety, co zapobiega zapłodnieniu. Skuteczność jest bardzo niska.

Ś

Śluz/śluz płodny - śluz chroni kobietę przed zakażeniami, nawilża śluzówkę oraz stanowi naturalny wskaźnik płodności. Śluz płodny jest potrzebny do tego, aby plemniki mogły przetrwać w drogach rodnych kobiety i z łatwością dotrzeć do komórki jajowej. Śluz płodny wydzielany jest obficie i ma konsystencję białka kurzego jaja.

T

Toxoplazmoza - chorobą zakaźną, pasożytniczą wywołaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii, który pasożytuje w komórkach organizmu człowieka i zwierząt. Człowiek zaraża się drogą pokarmową zjadając pokarmy zakażone zarówno pochodzenia zwierzęcego ( zakażone surowe mięso) jak i roślinnego ( warzywa i owoce zanieczyszczone kałem kota). Możliwe jest także zakażenie przez uszkodzoną skórę oraz przez spojówki (wniknięcie oocyst). Bardzo istotną drogą zakażenia jest droga przezłożyskowa -prowadzi ona bowiem do najcięższej postaci choroby - toksoplazmozy wrodzonej, która rozwija się u płodu i prowadzi do wad rozwojowych. Toksoplazmoza w I trymestrze ciąży powoduje bardzo duże uszkodzenie płodu- zwykle śmiertelne. Dochodzi zatem do poronienia lub obumarcia płodu.
Tarczyca - największy gruczoł wydzielania wewnętrznego, odpowiada za wytwarzanie hormonów kontrolujących ciepłotę ciała i prawidłową przemianę materii. Wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego, pokarmowego i rozrodczego. U dzieci może mieć także wpływ na wzrost i dojrzewanie kośćca.
Testosteron - podstawowy męski steroidowy hormon płciowy należący do androgenów. Jest produkowany w jądrach pod wpływem LH, a także w niewielkich ilościach przez korę nadnerczy, jajniki i łożysko. Funkcje: kształtowanie płci i cech płciowych w życiu płodowym, wpływa na spermatogenezę, wykształcenie się wtórnych cech płciowych, pobudza rozwój gruczołu krokowego, zwiększa jego objętość, silnie pobudza rozwój raka prostaty, kształtuje sferę emocjonalną poprzez ukształtowanie takich cech jak zdecydowanie, śmiałość, pewność, odwaga, niezależność, ale też skłonność do ryzyka, w zależności od rozwoju emocjonalnego może powodować wybuchowość, agresję.
Torbiel - cysta
Test LH owulacyjny - wykrywa podwyższony poziom hormonu LH w organizmie kobiety, który wzrasta w czasie owulacji. Dzięki temu możemy określić, kiedy wypadają dni płodne, po uzyskaniu wyniku pozytywnego wiemy, że owulacja nastąpi w ciągu 28-36 godzin.
Test ciążowy płytkowy - do samodzielnego wykonania, wykrywa wczesną ciążę poprzez wykorzystanie gonadotropiny kosmówkowej w moczu. hCG pojawia się po zapłodnieniu komórki jajowej przez plemnik. Próbka moczu do wykonania testu powinna pochodzić z nocnej zbiórki moczu.
Test ciążowy strumieniowy - sposób działania testu jest analogiczny do testu płytkowego. Różnicę stanowi wykonanie, ponieważ w tym przypadku moczu nie zbiera się do pojemnika tylko podstawia się test bezpośrednio pod strumień moczu.
Test ciążowy elektroniczny - zwykle technika użycia podobna do strumieniowego, w okienku zamiast kresek pojawia się „+” lub „-„ albo słowo „tak”/”nie”. Czułość podobna do zwykłych testów ciążowych.

U

Ultrasonografia - (USG) wykorzystuje fale ultradźwiękowe o częstotliwości od 2 do 50 MHz, a pochłanianie lub odbijanie fal przez odpowiednie tkanki naszego organizmu pozwala na uzyskanie czarno-szarego obszaru badania. Obecnie istnieje możliwość wykonania obrazu 3D i 4D, gdzie można uwidocznić w kolorze cały badany narząd. Wykonywane jest także USG Doppler, które bada przepływy żylne oraz maciczno łożyskowe.
Upławy - naturalny proces zachodzący w ciele kobiety, zależny od fazy cyklu miesiączkowego oraz wieku kobiety. Niepokojące mogą być upławy charakteryzujące się nieprzyjemnym zapachem, zmianą koloru czy konsystencji wydzieliny oraz towarzyszącym świądem pochwy i sromu, może świadczyć o infekcji układu moczowo-płciowego lub o zapaleniu.

W

Wasektomia - chirurgiczne przerwanie lub podwiązanie nasieniowodu. Prowadzi do niepłodności (odwracalnej), nie wpływając jednocześnie na popęd płciowy i potencję.
Wyprawka do szpitala - rzeczy niezbędne w szpitalu po porodzie
  • Dla dziecka: rzeczy niezbędne w szpitalu po porodzie, ok.5szt body (długi lub krótki rękaw-zależnie od pory roku), 2 pajacyki (zależnie od pory roku), 2 kaftaniki, dwie czapeczki, skarpetki, rożek i kocyk, rękawiczki. Pieluchy jednorazowe rozmiar 0 lub 1, mokre chusteczki, Linomag (zielony) lub Bepanthen do smarowania pupy (Bepanthen nadaje się też do pielęgnacji brodawek), ok. 5 pieluch tetrowych i ok 2 flanelowe.
  • Dla mamy: mama powinna zabrać komplet ostatnich badań ciążowych oraz obowiązkowo zaświadczenie o posiadanej grupie krwi i książeczkę ciąży, ponadto majtki jednorazowe siateczkowe, podkłady lub duże podpaski, maść na sutki np. purelan, ew. laktator, skarpety, klapki, ubranie/ koszulka nie obciskająca brzucha dla pań po cesarskim cięciu, płyn do higieny intymnej oraz inne używane kosmetyki.
Wcześniak - noworodek urodzony między 26 a 37 tygodniem ciąży i o masie poniżej 2500kg. Ciało wcześniaka charakteryzuje się cienka, żywoczerwona skóra, pokryta meszkiem płodowym (lanugo), twarz mała, starcza, paznokcie miękkie, pępek bliżej spojenia łonowego Charakterystyczna jest także mała ruchliwość, brak odruchu ssania, skłonność do bezdechów i upośledzenie termoregulacji.

Z

Zespół policystycznych jajników - (PCOS, zespół wielotorbielowatych jajników) pochodzenia endokrynnego, najczęściej spotykana przyczyna niepłodności kobiet na całym świecie. Charakteryzuje się nadmierną ilością męskich hormonów w organizmie kobiecym, zaburzających naturalną pracę organów płciowych. W konsekwencji dochodzi do przerostu jajników i zatrzymania owulacji.
Zespół napięcia przedmiesiączkowego - (PMS, Premenstrual Syndrom) – cierpi na niego prawie 95% kobiet. Spowodowany zachwianiem równowagi hormonalnej, głównie progesteronu i estrogenu, a także okresowe niedobory magnezu, witaminy B i E oraz kwasu linolenowego. Pojawia się zwykle na tydzień przed miesiączką i ustępuje po jej zakończeniu. Towarzyszy menstruacjom od momentu dojrzewania aż do okresu przekwitania.
Zespół Wrodzonej Cytomegalii - objawia się opóźnienie rozwoju wewnątrzmacicznego, żółtaczką, powiększeniem wątroby i śledziony, zapaleniem płuc, zwapnieniem śródczaszkowym, upośledzeniem słuchu, zapaleniem siatkówki i naczyniówki. Około 25% noworodków z zespołem cytomegalii wrodzonej umiera. U reszty noworodków wirus pozostawia w organizmie spustoszenia – zaburzenia rozwoju umysłowego, uszkodzenie słuchu i wzroku. Część dzieci nie przejawia zaraz po urodzeniu objawów zakażenia cytomegalią a rozwijają się one w późniejszym okresie życia – w wieku szkolnym.

Ż

Żele intymne nawilżające - (lubrykanty) środki nawilżające pochwę, przydatne dla aktywnych seksualnie kobiet w okresie menopauzy oraz dla stosujących tabletki antykoncepcje. Oprócz nawilżania, mogą mieć właściwości: przeciwzapalne, plemnikobójcze, rozgrzewające, chłodzące, smakowe i zapachowe, wspomagające zapłodnienie.
Żelazo - pierwiastek chemicznym, stanowiącym jeden z mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jest najważniejszym składnikiem czerwonego barwnika krwi - hemoglobiny. Zapotrzebowanie na żelazo zależy od wieku, płci czy stanu organizmu, więc dzienna norma waha się w szerokich granicach. Funkcje: udział w wytwarzaniu hemoglobiny i niektórych enzymów, wspomaga wątrobę i odporność organizmu, bierze udział w syntezie DNA.

© 2013 - 2017
Fundusze europejskie - dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy w Waszą przyszłość. Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.